Download hier het onderzoeksrapport De Stad Vertelt. Vooronderzoek Slavernijverleden Eindhoven (publicatiedatum 27 juni 2024)

Zaterdag 29 juni 2024

We kijken terug op een bijzondere avond in het Stadhuis waar de presentatie plaatsvond van het verkennend onderzoek naar het slavernijverleden van Eindhoven ‘De Stad Vertelt’. Dit onderzoek is op 27 juni 2024 gepubliceerd door Beyond Walls.

De lancering van het onderzoeksrapport werd gepresenteerd onder begeleiding van moderatoren Lara Nuberg en Tamira Waszink. Zij gingen in gesprek met vier van de zes onderzoekers: Suzanne Rastovac, Laurindo Andrea, Kaylee Rosalina en Marie Keulen.

We toonden Beyond Walls shortfilms gemaakt door Jeremy Flohr en Armando Ello die ook integraal in het onderzoeksrapport zijn verwerkt. Voor Beyond Walls zijn storytelling en visualisering namelijk wezenlijk onderdeel van onze methode binnen historisch onderzoek.

We sloten de avond met twee bijzondere performances van Francesca Pichel en Terence ‘Machete’ onder begeleiding van jazzmuzikant Herbie Guldenaar. Met lekkere hapjes van Adora Carribean Food en Sharmila’s Catering. Alles geregeld door Glenda Pattipeilohy en Brenda Pattipeilohy.

Wat een bijzondere, gedenkwaardige avond die we samen hebben mogen beleven. En dit dankzij een motie in 2021 van Samir Toub en Mpanzu Bamenga waarbij enorm veel belangrijk voorwerk is verricht door de verschillende Afro-Surinaamse en Afro-Caribische gemeenschappen in de stad.

Veel dank aan Comité 30 juni / 1 juli Eindhoven die donderdag ook vertelde over hun belangrijkste pijlers en het gedenkwaardige programma de komende dagen. 30 juni herdenkt Eindhoven het slavernijverleden in de tuin achter het Stadhuis. Na de ceremonie prachtige muziek (al uitverkocht!) in Muziekgebouw Eindhoven. Op 1 juli viert Eindhoven samen de vrijheid en de kracht van alle betrokken gemeenschappen tijdens de Walk of Freedom, 16.00 verzamelen op 18 septemberplein, waarna Keti Koti - Kadena Kibra plaatsvindt.

En Stichting Gedeeld Verleden Gezamenlijke Toekomst Eindhoven vertelde over hun activiteiten waaronder een bijzonder programma vanavond in Muziekgebouw M: Het Trans-Atlantisch Galaconcert dat een muzikaal eerbetoon brengt aan de tot slaaf gemaakten die vanuit de westkust van Afrika, via Kaapverdië gedwongen de oversteek maakten naar Amerika en de Caraïben. Tickets Muziekgebouw Eindhoven.

#slavernijverledeneindhoven

Eindhovenaar Silvan Vasilda deelde tijdens De Stad Vertelt een bijzonder verhaal over de Manumissie van zijn familie. Een “vrijlatingsbrief” met de naam en datum van zijn vrijgemaakte voorouder(s). Silvan: “de eerste naamdrager van mijn familie is bij vrijlating in 1860, 3 jaar voor de officiële afschaffing van slavernij in Suriname, verdergegaan met een nieuwe achternaam: Vasilda. Een lettergreepverwisseling van de naam “Da Silva”, die zij als tot slaaf gemaakten kregen opgelegd.“ Foto: Sascha Waack.

Verkennend onderzoek naar het slavernijverleden van Eindhoven

De Gemeente Eindhoven heeft besloten het slavernijverleden van de stad te onderzoeken en te starten met een vooronderzoek. Beyond Walls is uitgenodigd dit onderzoek uit te voeren. Hierin wordt enerzijds een eerste verkenning gedaan in de archieven, literatuur en verhalen. Ook wordt geïnventariseerd hoe Eindhovenaren en Eindhovense organisaties betrokken zouden kunnen en willen zijn bij een hoofdonderzoek naar het slavernijverleden van de stad.

Na de eerste periode van kennismaking en gesprekken voeren met verschillende comités, initiatieven en onderzoekers, werd het onderzoeksteam in december 2023 gevormd. Beyond Walls werkte een onderzoeksplan, stelde het onderzoeksteam samen, leidde het onderzoek, voerde het deels zelf uit en was als eindredacteur verantwoordelijk voor de realisatie van een samenhangend eindrapport. De onderzoeksperiode liep van januari tot mei 2024 en is uitgevoerd door een team van betrokken academici en makers met expertise en affiniteit op het gebied van het Nederlandse koloniale en slavernijverleden en hedendaagse doorwerking. De uitkomsten van dit vooronderzoek worden 27 juni 2024 gepresenteerd aan de stad.

Onderzoeksteam en participatie
Het onderzoeksteam bestaat uit (historisch) onderzoekers Suzanne Rastovac (Beyond Walls), Dr. Maaike Derksen, Laurindo Andrea, Kaylee Rosalina, Marie Keulen en Elaine Nolten. Met ondersteuning en medewerking van genealoog Huub van Helvoort, Carmen Schaken, educator en gepensioneerd docent bij Fontys, Cheryl McDowall, programmamanager Inclusieve Samenleving, docent en kwartiermaker IDEAS bij Fontys, Annemieke Van der Vegt, onderzoeker en oprichter Hoe Heette Christiaan en Dionne Pinas van Pinasroots. Meelezers en advies: prof.dr. Alex van Stipriaan Luïscius, Carmen Schaken, Wim Manuhutu, Dineke Stam, Cheryl McDowall, Dr. Caroline Drieënhuizen, Wouter Loeff, Dr. Fred Vogelzang.

Participatie en programma: educator en programmamaker Glenda Pattipeilohy; Visuele producties door filmmaker en fotograaf Armando Ello en filmmaker en audio-engineer Jeremy Flohr in samenwerking met Silvan Vasilda. Algemene projectondersteuning van producent Brenda Pattipeilohy.

De Stad Vertelt: Filmportretten Eindhovenaren
Kennis is niet alleen in archieven of boeken te vinden. Binnen onze methodiek spelen persoonlijke verhalen van Eindhovenaren nu daarom ook een belangrijke rol. Zo hebben we naar aanleiding van de bijeenkomst De Stad Vertelt op 18 januari jl. tien Eindhovenaren met diverse achtergronden uitgenodigd om hun verhalen te delen. De orale vertellingen in de interviews dragen bij aan het vooronderzoek en vormen een belangrijke bijdrage aanvullend op het archiefonderzoek.

ONDERZOEKER
Kaylee Rosalina is directeur-eigenaar van consultancybureau Drakenfruit en zit in de raad van toezicht van Stichting Edukans. Haar expertise ligt op het gebied van visie- en strategieontwikkeling met een focus op inclusie, participatie en sociale rechtvaardigheid. Zo ontwikkelde ze het participatieplan voor het programma Pact Woensel Zuid in de Gemeente Eindhoven.
Door haar focus op sociale rechtvaardigheid is ze in haar dagelijks werk veel bezig met de doorwerking van het slavernijverleden op het heden. Haar sociaalwetenschappelijke achtergrond in combinatie met haar roots op Curaçao en in Eindhoven maken haar bijzonder geïnteresseerd in het onderzoek naar het slavernijverleden van Eindhoven.

ONDERZOEKER

Suzanne Rastovac is historicus (MA) met een specialisatie in de koloniale geschiedenis van Nederland en Indonesië. Ze is mede-oprichter van Beyond Walls. Hier houdt zij zich bezig met het ontwikkelen van programmalijnen, tentoonstellingen en onderzoek naar het koloniale verleden en de actuele betekenis van koloniaal erfgoed. Hier richt zich enerzijds op historisch onderzoek in archieven en oral history en anderzijds op de (post)koloniale doorwerking in de samenleving. Eerder onderzocht zij tijdens een onderzoeksresidentie het slavernijverleden van cultuurhuis Felix Meritis, verrichtte een verkennend onderzoek naar de betekenis van herdenkingsmonumenten in de publieke ruimte en ontwikkelde ze publieksgeschiedenisprojecten over koloniale straatnamen in samenwerking met o.a. The Black Archives en Van Gisteren.
Tijdens haar universitaire opleidingen Geschiedenis en Internationale Betrekkingen (Bachelor en Master) woonde Suzanne in Maleisië waar zij de minor postcolonial studies volgde aan de Universiti Sains Malaysia. In 2022 voltooide ze de Maria Lugones Decolonial Summer School bij het Van Abbemuseum in Eindhoven. Ze is geboren getogen in Breda, met wortels in o.a. Kroatië in de Balkan.
Eerder werkte ze bij verschillen erfgoedinstellingen als curator en programmamaker en werkte o.a. samen met het Wereldmuseum, Het Rijksmuseum, Universiteit van Amsterdam, Het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), Erasmushuis Jakarta, Van Abbemuseum en meer. Momenteel als freelance onderzoeker en maker werkzaam vanuit het collecief Beyond Walls. Gedreven door de vraag wat koloniaal erfgoed betekent vandaag de dag zet zij zich vanuit Beyond Walls in om onderzoek te verbinden aan de samenleving voorbij de institutionele muren.

ONDERZOEKER
Marie Keulen (MA) is sociaal- en cultuurhistoricus van de Nederlandse koloniale geschiedenis, in het bijzonder in Suriname en het Caribisch gebied. Ze is geïnteresseerd in de impact van koloniale machtsverhoudingen op het dagelijkse leven van slaafgemaakte en gekoloniseerde mensen en gemeenschappen. Ze onderzoekt hoe culturele koloniale praktijken werden uitgeoefend, gelegitimeerd en ondermijnd. In haar onderzoek kijkt Marie daarbij in het bijzonder naar de rol van religieuze organisaties in het Nederlandse koloniale verleden. De afgelopen jaren heeft ze onderzoek gedaan in diverse koloniale archieven in zowel Nederland als Suriname.
Op dit moment is Marie als promovendus verbonden aan de Radboud Universiteit, waar ze werkt aan een proefschrift over de koloniale en kerkelijke regulering van familieleven in koloniaal Suriname. Ze onderzoekt hoe verschillende Surinaamse groepen en gemeenschappen interacteerden met de inmenging van zendings- en missie-organisaties in familierelaties, gezinsleven, huwelijk, ouderschap en kinderopvoeding in de 19e en vroege 20ste eeuw. In 2022/2023 was Marie als fellow verbonden aan Het Scheepvaartmuseum, waar ze onderzoek deed naar de rol van zendingspublicaties en -activiteiten in de Nederlandse imperiale cultuur.

ONDERZOEKER

Dr. Maaike Derksen is gespecialiseerd in de Nederlandse koloniale geschiedenis en specifiek de (Nederlandse) katholieke missies, missionarissen en organisaties in Nederlands-Indië/Indonesië. In haar onderzoek richt zij zich op duiden van de rol van religie en katholieke (religieuze) organisaties in het Nederlandse koloniale verleden. Gedurende het afgelopen decennium heeft zij uitgebreid onderzoek verricht in diverse en verspreide koloniale archieven en gewerkt met niet-geïnventariseerde collecties van katholieke missie-organisaties, zowel in Nederland als in Indonesië.
In 2022/2023 was Maaike als fellow verbonden aan het College of Asia and the Pacific van de Australian National University. Daar begon zij haar onderzoek naar wees- en kindertehuizen in Batavia/Jakarta opgericht in de 19de eeuw en die op de dag van vandaag nog bestaan. Momenteel is zij werkzaam als postdoctoraal onderzoeker aan de Radboud Universiteit, waar zij zich verdiept in institutionele jeugdopvoeding en kindverplaatsingen in (post)koloniaal Indonesië.
Naast haar academische werkzaamheden is Maaike eveneens themaleider Koloniaal Erfgoed bij het Katholiek Documentatie Centrum (KDC). Hier werkt zij aan diverse projecten met betrekking tot (katholiek) erfgoed uit een koloniale context en het programma 'Gedeeld Erfgoed Delen' van het KDC. Afgelopen jaar slaagde Maaike er samen met verschillende partners in om het katholieke/Nederlandse documentaire erfgoed in Indonesië zowel fysiek als digitaal te conserveren, en tevens KDC-collecties met betrekking tot Indonesië te digitaliseren en beschikbaar te stellen voor onderzoekers en belangstellenden in Indonesië.

ONDERZOEKER
Laurindo Andrea is modevormgever en modehistoricus met ees pecialisatie in kolonialisme in mondiale context. Laurindo is daarnaast eigenaar van het sociaal maatschappelijke en avant-gardistische label LAURINDOLOVE.
Als historicus geeft hij in binnen- en buitenland lezingen met thema’s als mode en textiel gedurende én na het koloniale tijdperk
Hij is werkzaam als educator in het Nationaal Archief Den Haag, waar hij vanuit primaire bronnen geschiedenislessen geeft aan scholieren uit het primaire- en middelbare onderwijs. Ook verzorgt hij lezingen aan universiteitstudenten en ministeries over de doorwerking van kolonialisme en slavernij.
Momenteel volgt hij de Masteropleiding ‘Colonial and Global History’ aan Universiteit Leiden. Dit in het kader van zijn boek met de werktitel ‘Mode en het kleedgedrag van Curaçao door de eeuwen heen’.
Een aantal projecten waaraan Laurindo zijn bijdrage als historicus en modevormgever heeft geleverd, waren: de musical ‘Di Corasante pa Kòrsou’, over 500 jaar geschreven geschiedenis. Een historisch, educatief verantwoorde musical, waarvoor hij de kostuums en decors had ontworpen, met tussen de aanwezigen de toenmalige H.K.H. Koningin Beatrix. Aansluitend aan de musical gaf hij ook lessen op een aantal middelbare scholen over het koloniale tijdperk en het slavernijverleden.
In 2003 was Laurindo conservator en vormgever van de tentoonstelling ‘Herdenking 140 jaar Afschaffing Slavernij’ (juli 2003-december 2003) in ImagineIC te Amsterdam.
Hij werkte als mode- en artistiekvormgever aan de culturele modemanifestatie getiteld ‘In andermans schoenen staan’, die plaatsvond op 15 december 2004 tijdens de viering ‘50 jaar Het Statuut’ in de Ridderzaal, Den Haag.
Voor Prinsjesdag vervaardigde Laurindo ook hoofdtooien met historische boodschappen. Twee hoofdtooien van betekenis: de hoofdtooi ‘Koninkrijksrelatie’ geïnspireerd op het wapen van Oranje van Nassau, die het toenmalige Tweede Kamerlid Chantal Gill’ard (1970-2018) tijdens Prinsjesdag 2008 droeg om aandacht te schenken aan de relatie tussen Nederland en de zes eilanden binnen het Koninkrijk der Nederlanden. En de hoofdtooi ‘Vriendschap tussen Suriname en Nederland’ die zij in 2009 droeg en zo scherp licht wierp op de relatie tussen Nederland en Suriname die, net als de zes eilanden binnen het koninkrijk der Nederlanden, teruggaat tot de zeventiende eeuw en het koloniale en slavernijverleden. Op dit moment is de hoofdtooi ‘Vriendschap tussen Suriname en Nederland’ te bezichtigen in het Haags Historisch Museum in de tentoonstelling ‘800 jaar Binnenhof’.

ONDERZOEKER
Elaine Nolten is geboren er getogen in Den Bosch. Zij is gevestigd onderzoeker en daarnaast is zij momenteel werkzaam in de culturele sector. Haar onderzoek richt zich op postkoloniaal Nederland, processen van dekolonisatie en anti-koloniaal verzet. Hierbij heeft zij een speciale interesse in postkoloniale theorie en de culturele doorwerking van het Nederlandse koloniale en slavernijverleden op de huidige maatschappij.
Ze heeft zich aan de Universiteit van Utrecht gespecialiseerd in Postcolonial Studies middels het afronden van de bachelor in Taal en Cultuurstudies en een Onderzoeksmaster in Gender Studies. Tevens heeft zij een achtergrond in grassroots antiracistisch en intersectioneel feminististisch activisme. Voor haar onderzoeken werkt zij regelmatig met verschillende Nederlandse diaspora gemeenschappen. Hierdoor heeft zij een speciale aandacht ontwikkeld voor de verschillende en genuanceerde intergenerationele problematiek die het koloniale en slavernijverleden met zich mee heeft gebracht.

Mevrouw Carmen Schaken vertelt haar verhaal, still uit opnames De Stad Vertelt. Mevrouw Carmen Schaken is gepensioneerd docent en educator en is ook als meelezer betrokken bij het vooronderzoek.

Achtergrond
In november 2021 nam de Eindhovense gemeenteraad een motie aan waarin akkoord werd gegeven op het laten uitvoeren van een onderzoek. Uiteindelijk is collectief Beyond Walls door de gemeente Eindhoven in 2023 benaderd om een voorstel te schrijven. Het collectief is na gemeentelijk akkoord op hun voorstel in het najaar van 2023 van start gegaan. Het vooronderzoek is onderdeel van het onderzoek zoals bedoeld in de aangenomen motie.

Lees hier het voorstel. Het onderzoeksvoorstel is voortgebouwd op een voorzet opgesteld door historicus en onderzoeker Nancy Jouwe hetgeen integraal is opgenomen in dit voorstel. Ook zijn adviesgesprekken gevoerd met Nancy Jouwe en diverse Eindhovense cultuurprofessionals. Deze waardevolle gesprekken vormen een belangrijke bron binnen dit adviesvoorstel.

In contact komen met elkaar?
Wil je met ons in contact komen voor samenwerking, op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen over het vooronderzoek, uitnodigingen ontvangen voor bijvoorbeeld stadsgesprekken of heb je een vraag? Meer dan welkom! Stuur ons dan een mailtje via connect@beyondwallscollective.com ovv ‘slavernijverleden Eindhoven’. Ook kun je hier alvast delen hoe je betrokken wilt zijn bij het onderzoek naar het slavernijverleden van Eindhoven.

Foto’s onder: De Stad Vertelt op 18 januari 2024 in Muziekgebouw Frits Philips Eindhoven. Betrokken Eindhovenaren deelden verhalen en kennis, sommigen brachten persoonlijke familievoorwerpen mee waarmee het slavernijverleden in Eindhoven tastbaar werd. Ook deelden mensen wat voor hen belangrijk is aan dit vooronderzoek. Waardevol én belangrijk om mee te nemen in ons inventariserend vooronderzoek naar het slavernijverleden van de stad.
📸 Sascha Waack